“Tôi có bị U nang buồng trứng không?” là một trong những câu mà bác sĩ thường được hỏi khi khám phụ khoa. Đa số phụ nữ, khi có bất kỳ một rối loạn nào về kinh nguyệt, đau hạ vị … đều lo lắng mình có thể bị u nang buồng trứng. Vậy thực sự u nang buồng trứng có nguy hiểm? Khi nào cần chữa trị? Có ảnh hưởng đến khả năng sinh sản hay không?
Buồng trứng
Buồng trứng là tuyến sinh dục của nữ, vừa có chức năng nội tiết (tiết ra các hormon sinh dục nữ quyết định giới tính phụ như estrogen và progesteron), vừa có chức năng ngoại tiết (sự rụng trứng). Trên cơ thể người có hai buồng trứng: một bên phải và một bên trái.
Trên cơ thể người, buồng trứng có màu hồng nhạt, thường nhẵn nhụi cho đến tuổi dậy thì, sau tuổi dậy thì mặt buồng trứng ngày càng sần sùi vì rụng trứng hàng tháng làm rách vỏ buồng trứng, để lại những vết sẹo trên mặt buồng trứng. Sau thời kỳ mãn kinh, bề mặt buồng trứng lại nhẵn nhụi lại.
Buồng trứng có hai chức năng chính:
- Chứa đựng và hình thành trứng khoảng 28 ngày một lần trong chu kỳ kinh nguyệt
- Sản sinh ra oestrogen, progesterone và testosteron, có vai trò quan trọng trong sinh sản
U nang buồng trứng là một túi chứa đầy chất lỏng phát triển trên buồng trứng của người phụ nữ. Đây là bệnh lý rất phổ biến và không gây ra bất kỳ triệu chứng nào. Hầu hết u nang buồng trứng xuất hiện tự nhiên và biến mất sau một vài tháng mà không cần điều trị.
Triệu chứng
U nang buồng trứng thường chỉ gây ra các triệu chứng nếu khối u bị vỡ, phát triển với kích thước lớn hoặc ngăn chặn việc cung cấp máu cho buồng trứng. Trong những trường hợp này, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng lâm sàng như:
- Đau vùng chậu – đau dữ dội đến đau đột ngột
- Đau khi quan hệ tình dục
- Thường xuyên đi tiểu
- Chu kỳ kinh nguyệt không đều
- Bụng đầy hơi
- Cảm thấy no dù ăn không nhiều
- Khó thụ thai mặc dù khả năng sinh sản không bị ảnh hưởng ở hầu hết phụ nữ bị u nang buồng trứng
Các loại u nang buồng trứng
Có hai loại u nang buồng trứng chính là:
- U nang buồng trứng chức năng: u nang phát triển như một phần của chu kỳ kinh nguyệt và thường vô hại, tồn tại trong thời gian ngắn, đây là loại phổ biến nhất
- U nang buồng trứng bệnh lý: u nang hình thành do sự phát triển các tế bào bất thường
U nang buồng trứng đôi khi có thể gây ra bởi một yếu tố tiềm ẩn như lạc nội mạc tử cung.
Phần lớn các u nang buồng trứng là u lành tính trong đó số ít là u ác tính. Ung thư u nang phổ biển hơn ở phụ nữ đã mãn kinh.
Chẩn đoán u nang buồng trứng như thế nào?
U nang buồng trứng được chẩn đoán bằng những chỉ định sau:
- Siêu âm tử cung phần phụ để xác định hình thái, kích cỡ, vị trí, mật độ của các khối u
- Xét nghiệm máu để loại bỏ khả năng mang thai
- Các xét nghiệm mức độ hormone để kiểm tra nếu có các vấn đề hormone liên quan
- Định lượng CA 125: dấu ấn ung thư buồng trứng
Điều trị u nang buồng trứng
Chỉ định điều trị u nang buồng trứng sẽ phụ thuộc vào:
- Kích thước khối u
- Các triệu chứng lâm sàng
- Người phụ nữ đã mãn kinh hay chưa
Thận trọng chờ đợi
Trong hầu hết các trường hợp, bác sỹ sẽ không đưa ra chỉ định điều trị ngay lập tức mà sẽ kiểm tra khối u bằng siêu âm sau một vài tháng xem khối u có tự biến mất không. Đối với phụ nữ qua thời kỳ tiền mãn kinh, ThS. BS. Nguyễn Bá Phê khuyến cáo người bệnh siêu âm tử cung phần phụ và làm xét nghiệm máu 4 tháng một lần trong một năm do có nguy cơ mắc ung thư buồng trứng cao hơn ở nhóm độ tuổi khác.
Nếu các kết quả cận lâm sàng chỉ ra rằng khối u đã biến mất thì người bệnh không cần làm các xét nghiệm hoặc cần điều trị gì thêm. Bác sỹ sẽ cân nhắc chỉ định phẫu thuật nếu khối u không tự biến mất.
Phẫu thuật cắt u nang buồng trứng
Đối với người bệnh có u nang buồng trứng to, gây ra các triệu chứng sẽ được bác sỹ khuyến cáo chỉ định phẫu thuật. Phẫu thuật thường được khuyến cáo nếu u nang có tính chất ung thư hoặc có thể phát triển thành ung thư. Có hai loại phẫu thuật cắt u nang buồng trứng bao gồm phẫu thuật nội soi và phẫu thuật mở bụng. Bác sỹ phụ sản sẽ cân nhắc đưa ra chỉ định dựa vào tình trạng bệnh lý và tính an toàn của người bệnh.
- Phẫu thuật nội soi cắt u nang buồng trứng
Hầu hết các u nang đều có thể cắt bỏ bằng phẫu thuật nội soi. Với phương pháp này, các vết rạch nhỏ được thực hiện trên bụng và khí được thổi vào xương chậu để phẫu thuật viên tiếp cận buồng trứng của người bệnh.
Một ống nội soi với đầu gắn camera và ánh sáng được đưa vào bụng để phẫu thuật viên có tể quan sát các nội tạng bên trong cơ thể. Phẫu thuật viên sẽ cắt bỏ khối u thông qua những vết rạch nhỏ trên bụng. Sau khi nang được loại bỏ, các cắt được đóng lại bằng các mũi chỉ tự tiêu.
Phẫu thuật nội soi cắt u nang buồng trứng được ưa chuộng hơn bởi ít gây đau đớn và thời gian phục hồi nhanh chóng.
- Phẫu thuật mở bụng cắt u nang buồng trứng
Đối với những khối u đặc biệt lớn có khă năng tiến triển thành ung thư, bác sỹ sẽ khuyến nghị người bệnh thực hiện phẫu thuật mổ mở. Trong quá trình phẫu thuật, một vết cắt lớn được thực hiện trên bụng để phẫu thuật viên có thể tiếp cận được với khối u.
Toàn bộ khối u và buồng trứng có thể được cắt bỏ và đem giải phẫu bệnh để kiểm tra nguy cơ tiến triển thành ung thư. Các mũi khâu và ghim sẽ được sử dụng để đóng vết mổ.
Bệnh nhân cần lưu viện một vài ngày sau khi phẫu thuật.
U nang buồng trứng ảnh hưởng tới khả năng sinh sản như thế nào?
U nang buồng trứng thường không ảnh hưởng tới khả năng thụ thai mặc dù tỷ lệ thụ thai khó hơn thông thường.
Nếu có chỉ định phẫu thuật cắt u nang, bác sỹ sẽ luôn hướng tới việc bảo tồn khả năng sinh sản cho người phụ nữ. Điều này có nghĩa rằng bác sỹ sẽ chỉ cắt bỏ khối u và giữ nguyên buồng trứng hoặc chỉ cắt một bên buồng trứng và giữ bên còn lại để giải phóng hormon và trứng.
Trong một vài trường hợp, phẫu thuật viên sẽ phải cắt bỏ cả hai bên buồng trứng và không còn khả năng sản sinh ra trứng. Tuy nhiên, người phụ nữ vẫn có khả năng mang bầu nếu trứng được đặt thụ động vào tử cung.
Phòng tránh u nang buồng trứng bằng cách nào?
Mặc dù không có phương pháp nào để phòng tránh u nang buồng trứng tuyệt đối, khám phụ khoa định kỳ sẽ giúp phát hiện những thay đổi trong buồng trứng ở giai đoạn sớm.
